Przewlekła niewydolność żylna

Jak przewlekła niewydolność żylna wpływa na aktywność fizyczną – porady fizjoterapeuty

ćwiczenia przy żylakach - porady fizjoterapeuty

Wielu pacjentów zmagających się z chorobami żylnymi zastanawia się czy przewlekła niewydolność żylna powinna wpływać na ich aktywność fizyczną. Z jednej strony lekarze przypominają, że jedną z metod zapobiegania rozwojowi przewlekłej niewydolności żylnej (PNŻ) jest odpowiednia dieta i aktywność fizyczna. Często jednak pacjenci nie wiedzą jakie ćwiczenia wolno im wykonywać. Podobne wątpliwości u chorych wzbudzają zabiegi wykonywane w gabinetach fizjo i fizykoterapii. O tym jaki ruch jest wskazany dla chorych z żylakami kończyn dolnych odpowiedział fizjoterapeuta mgr Wojciech Pasiak, absolwent Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, pracujący w Katedrze i Klinice Chirurgii Naczyń i Angiologii w Lublinie.

Panie Wojciechu, jedną z przyczyn PNŻ u wielu chorych jest otyłość. Fizjoterapeuci i lekarze mówią, że nawet dla pacjentów z takimi problemami ruch jest wskazany. Jak chory powinien dobierać aktywność fizyczną? 

Fizjoterapeuta

mgr Wojciech Pasiak

Ruch to świetna metoda zapobiegania rozwojowi choroby żylnej, ale także sposób na utrzymanie efektów przeprowadzonego zabiegu. W przypadku profilaktyki wystąpienia PNŻ wszyscy powinniśmy pamiętać, że praktycznie każda aktywność fizyczna jest dla nas dobra. Specjaliści zalecają około 30 minut aktywności fizycznej dziennie. Trudno jest określić jakie ćwiczenia powinniśmy wykonywać, bo zależy to od naszych indywidualnych preferencji i kondycji. Ważne jest jednak, aby wysiłek fizyczny był dla nas bezpieczny i nie powodował zbyt dużego obciążenia- tyczy się to szczególnie osób w podeszłym wieku, a także tych, które dotychczas nie były aktywne fizycznie. Sprawdza się tu na pewno szybkie spacery, nordic walking, pływanie czy jazda na rowerze, zaleca się wykonywanie ćwiczeń w domu na macie. 

A co z aktywnością u pacjentów, u których pojawiły się już objawy choroby żylnej?

Aktywność fizyczna u pacjentów z chorobą żylną pozwala na uruchomienie pompy mięśniowej, wspomaga drenaż limfatyczny, normalizuje napięcie mięśniowe oraz pozwala na usunięcie przykurczów mięśniowych. Pacjent przed rozpoczęciem aktywności fizycznej powinien zawsze skonsultować się ze specjalistą i nie mam tu na myśli trenera personalnego, a wykwalifikowanego fizjoterapeutę. Jest to bardzo istotne, ponieważ tylko fizjoterapeuta jest w stanie dokonać diagnostyki funkcjonowania układu ruchu. Dzięki temu może wskazać pacjentowi wiele obszarów, których usprawnienie pozwoli na uzyskanie lepszych efektów ćwiczeń. Specjalista dobierze także dla pacjenta odpowiednią odzież kompresyjną i zaleci wyselekcjonowane ćwiczenia, a także zabiegi fizykoterapii. 

Wspomniał Pan, że dobór ćwiczeń w przewlekłej niewydolności żylnej jest bardzo ważny. Czy oznacza to, że pacjenci nie mogą uprawiać każdej aktywności fizycznej?

To wszystko zależy od ogólnego stanu naszego pacjenta. Trudno jest sobie wyobrazić, że u chorego z otyłością olbrzymią rozpoczniemy wdrażanie aktywności fizycznej np. od biegania na bieżni. Dobierając ćwiczenia dla chorego musimy także pamiętać, że bardzo ważne w tym przypadku jest obciążenie.  Zbyt duże obciążenie może wywołać odwrotny od oczekiwanego efekt. 

Zatem jakie ćwiczenia może wykonywać osoba chora na żylaki, u której nie wdrożono jeszcze leczenia zabiegowego?  

U takich pacjentów najlepiej sprawdzi się kinezyterapia, czyli leczenie ruchem. Aby rozpocząć takie leczenie najlepiej zapisać się na kilka zabiegów w poradni leczenia chorób ruchu lub w gabinecie fizjoterapeuty. Podczas spotkań ze specjalistą chory będzie nie tylko wykonywał ćwiczenia, ale także pracował nad odpowiednim oddechem czy relaksacją mięśni. Po cyklu spotkań chory otrzymuje wytyczne jak powinien ćwiczyć w domu. Aby ocenić efekty wykonywanych ćwiczeń co kilka tygodni powinien zgłosić się do specjalisty na wizytę kontrolną. 

Wspomniał Pan również, że u chorych można wykonywać zabiegi fizykoterapii. Jakie to zabiegi i czym różnią się one od kinezyterapii?

Wspominałem, że kinezyterapia to leczenie przez ruch. W fizykoterapii ręce rehabilitanta zastąpione są przez nowoczesne maszyny. Jeśli chodzi o zabiegi, które są wskazane u pacjentów z chorobami żylnymi to polecam hydroterapię – najlepiej masaż wirowy, a także krioterapię. Oba te zabiegi mogą być wykonywane w ramach profilaktyki. Są także sprawdzonym sposobem na zmniejszenie dolegliwości bólowych i obrzęku, u pacjentów, u których już wystąpiły objawy przewlekłej niewydolności żylnej. Innym skutecznym zabiegiem jest także drenaż pneumatyczny, który ma udowodnione naukowo działanie przeciwobrzękowe (rekomendacje Evidence Based Medicine (EBM) prof. dr hab. Jakub Taradaj- przyp. red.)

Panie Wojciechu, podkreślamy, że aktywność fizyczna przy chorobie żylnej jest bardzo ważna, ale czy jest ona w stanie wyleczyć pacjenta z choroby?

Oczywiście nie. Aktywność fizyczna i wykonywanie ćwiczeń pomaga zmniejszać objawy choroby. Pozytywnie wpływa na dolegliwości bólowe – zmniejsza je oraz pozwala na redukcję obrzęku. Pomaga także w zachowaniu prawidłowej masy ciała. Jest także bardzo ważnym elementem profilaktyki, obok diety i prawidłowego trybu życia. Leczenie przewlekłej niewydolności żylnej jest jednak zadaniem flebologa lub chirurga naczyniowego, który może zastosować kompresjoterapię lub leczenie zabiegowe. Oczywiście po przeprowadzonym leczeniu pacjent nie może wrócić do swoich starych przyzwyczajeń i musi nadal pamiętać o ćwiczeniach, prawidłowej diecie i higienicznym trybie życia. 

Słownik pojęć

Uzupełnienie i wyjaśnienie pojęć. 

Kinezyterapia

To składowa fizjoterapii i rehabilitacji, która stanowi często najważniejszą część procesu usprawniania. Znajduje zastosowanie w rehabilitacji narządu ruchu, chorób neurologicznych i innych, wspomaga procesy leczenia, opierając się na celowo dobranych i ukierunkowanych ćwiczeniach ruchowych. Termin „kinezyterapia” wywodzi się z jęz. greckiego, gdzie kinesis oznacza ruch, a therapeja – leczenie. Kinezyterapia zakłada wykorzystanie celowo dobranych wzorców ruchowych i prostych ruchów. Warunkiem uzyskania oczekiwanych efektów leczenia jest właściwy dobór ćwiczeń pod względem rodzaju, częstotliwości i intensywności, uwzględniający charakter i zakres zmian, stan ogólny i miejscowy pacjenta oraz wskazania i przeciwwskazania do wykonywania ćwiczeń fizycznych.

Fizykoterapia

Fizykoterapia, jest jedną z metod leczenia, która wykorzystuje działanie czynników  fizykalnych, biofizycznych i elektrofizjologicznych odmian energii w celu oceny, leczenia i zapobiegania uszkodzeniom, ograniczeniom aktywności i przeszkód w uczestniczeniu w życiu społecznym, aby utrzymać i optymalizować stan zdrowia. 

Hydroterapia

Hydroterapia, inaczej wodolecznictwo to jedna z najstarszych i najbardziej rozbudowanych metod fizykoterapii. Polega ona na terapeutycznym zastosowaniu wody w postaci kąpieli, natrysków, polewań, zmywań, płukań i innych zabiegów. Działanie hydroterapii głównie wynika z właściwości fizycznych wody i uzyskiwanych efektów fizjologicznych. Najważniejsze cechy fizyczne to zdolność magazynowania i przewodzenia ciepła oraz właściwości mechaniczne, takie jak siła nacisku, oporu i wyporu wody. Najważniejsze efekty fizjologiczne, to miejscowe i ogólnoustrojowe reakcje na ogrzewanie lub chłodzenie. Zauważa się głównie korzystny wpływ na układ krwionośny, limfatyczny i na metabolizm. Istotne są również reakcje na zanurzenie ciała w wodzie (wpływ na równowagę wodno-elektrolitową i działania odciążające, czyli pozorna redukcja masy ciała, oraz oporowanie ruchu w środowisku wodnym).

Masaż wirowy 

Odmiana masażu wirowego, zwana także wirówką. Temperatura wody, w jakiej jest wykonywany masaż oraz czynniki fizykalne, takie jak, ciśnienie hydrostatyczne oraz ruch wirowy wody wywołują korzystne zmiany fizykochemiczne w masowanych kończynach. Cele masażu to zmniejszenie dolegliwości bólowych, rozluźnienie napiętych mięśni. Masaż wirowy wykonywany jest w specjalnych wanienkach z urządzeniem wzbudzającym ruch wirowy wody. Wirówka trwa około 10 minut, zaś temperatura wody wynosi 34- 37°C. 

Ćwiczenia w wodzie

Rehabilitacja w wodzie to forma terapii wykorzystująca dobroczynne właściwości fizyczne środowiska wodnego. Woda pozwala na rozluźnienie mięśni, zmniejsza kompresję stawów, a także stymuluje układ czucia powierzchownego i głębokiego. Dzięki swoim właściwością woda ułatwia wykonywanie różnego rodzaju ćwiczeń: siłowych, wytrzymałościowych, rozciągających i koordynacyjnych czy też oddechowych. 

    • Rehabilitacja powinna być prowadzona w formie ćwiczeń czynnych 
    • Temperatura wody powinna wynosić ok 25 stopni Celsjusza 
    • Trening powinien trwać około 30-45 minut 
    • W wodzie przekraczającej 140 cm na jednego fizjoterapeutę powinno przypadać 8 osób 

Poizometryczna relaksacja mięśni

Technika doprowadzająca do mięśniowej równowagi w procesie likwidowania nadmiernego napięcia spoczynkowego mięśni. Bazą w tej metodzie jest skurcz izometryczny napiętego mięśnia, po którym mięsień przechodzi on w stan krótkotrwałego rozluźnienia . Dzięki temu mechanizmowi krótkotrwałych rozluźnień omijany jest odruch na rozciąganie. Poizometryczna relaksacja polega na wydłużeniu leczonego mięśnia na tyle, aby powstałe napięcie uniemożliwiało dalsze rozciąganie.

  • Pacjent wykonuje napięcie izometryczne mięśnia. Napięcie jest wykonywane w kierunku odwrotnym do przyłożonego oporu zewnętrznego, którym jest ręka fizjoterapeuty. 
  • Pacjent utrzymuje napięcie przez okres 5-10 sekund, po którym fizjoterapeuta rozciąga strukturę mięśniową, poprzez wykonanie ruchu, którym wydłuża mięsień. 
  • Technika przeprowadzana jest trzy razy. Następne powtórzenia zaczyna się od położenia, które zostało osiągnięte po zakończonej poizometrycznej relaksacji mięśnia. 

Drenaż pneumatyczny

Zabieg polegający  na stosowaniu ucisku w obrębie obrzękniętych kończyn  poprzez rytmicznie wypełniające i opróżniające się mankietów podłączonych do specjalnej maszyny. Pobudza on przepływ limfy przez naczynia limfatyczne, które odpowiedzialne są za gromadzenie i odpływ zbędnych produktów przemiany materii z tkanek ciała.

Krioterapia

Leczenie zimnem to  zabiegi polegające na stosowaniu różnych materiałów lub substancji powodujących odprowadzanie ciepła z ciała i uzyskiwaniu miejscowego lub ogólnoustrojowego obniżenia temperatury. Efektem zabiegów powinno być zmniejszenie dolegliwości bólowych, procesów zapalnych, przemiany materii, napięcia mięśniowego.

Głęboka oscylacja 

Zabieg  polegający na wytwarzaniu drgań mechanicznych  specjalnym aplikatorem. Źródłem tych drgań jest wygenerowane podczas zabiegu pole elektrostatyczne. W trakcie zabiegu tkanki pacjenta są dzięki siłom elektrostatycznym pociągane, a następnie zwalniane w wybranym zakresie częstotliwości (5-250 Hz). Wywołuje to, głęboką wibrację tkanek.